Główny Urząd Statystyczny wskazuje, iż w ostatnich latach notuje się w Polsce około 66 tysięcy rozwodów rocznie, co oznacza, że w naszym kraju rozpada się co trzecie małżeństwo. Rozwód, w sytuacji konfliktu małżonków to przede wszystkim wielomiesięczne, a nie rzadko i wieloletnie postępowanie sądowe.

Pozew o rozwód. Obowiązek wskazania dowodów.

Praca nad postępowaniem rozwodowym zaczyna się już na etapie gromadzenia materiału dowodowego. W myśl przepisu art. 207 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego strona w postępowaniu – zarówno powód jak i pozwany, mają obowiązek wskazania wszelkich wniosków dowodowych w pierwszym piśmie procesowym. Powoływanie dowodów na późniejszym etapie wiąże się z pewnymi obostrzeniami.

Spóźnione dowody

Strona może składać nowe wnioski dowodowe również w toku toczącego się postępowania. Powinna jednak mieć świadomość, iż Sąd, w myśl art. 217 k.p.c. pomija spóźnione twierdzenia i dowody. Sąd może jednak dopuścić przeprowadzenie dowodu, gdy strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Zwlekając ze złożeniem wniosku dowodowego możemy narazić się zatem na oddalenie go, jako spóźnionego.

Przedmiot dowodu, teza dowodowa

Przepis art. 227 k.p.c. wskazuje, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Powołując środki dowodowe należy nadto pamiętać, iż niezbędne jest sprecyzowanie okoliczności, na które zostały one wskazane. Celem przytoczonych dowodów jest bowiem wykazanie i potwierdzenie okoliczności powołanych w treści pozwu. Jest to o tyle istotne, iż zgodnie z zasadą ograniczenia tezą dowodową, przekroczenie jej, może być równoznaczne z pominięciem omawianego dowodu.

Przykłady dowodów w postępowaniach rozwodowych

W postępowaniu rozwodowym najczęściej występującymi dowodami są: zeznania świadków, wydruki wysłanych e-maili i wiadomości SMS, raporty detektywistyczne, zdjęcia, nagrania audio i video, billingi rozmów telefonicznych. Coraz częściej, ze względu na wszechobecną informatyzację i nieograniczony dostęp do komunikatorów, wydruki z internetowych portali społecznościowych, takich jak facebook, twitter, instagram, linkedin google+, stają się coraz częściej obecnym dowodem w sprawie.

Odpowiadając na pytanie: Co może być dowodem w postępowaniu rozwodowym? kluczowa jest znajomość zasady otwartej listy środków dowodowych wyrażonej w art. 309 k.p.c., co oznacza, iż można posługiwać się wszelkimi środkami dowodowymi, nawet jeśli nie zostały wprost wymienione w przepisach procedury cywilnej.

Ważne! Pamiętajmy, by w postępowaniu rozwodowym nie opierać swojej tezy wyłącznie na jednym środku dowodowym, a poprzeć ją kilkoma argumentami. Zagwarantuje to przedstawienie rzetelnego, realnego i pełnego obrazu ewentualnej zdrady małżeńskiej czy innej przyczyny rozpadu małżeństwa.

Orzecznictwo w zakresie możliwości wykorzystania dowodu z nagrań

Zgodnie z art. 308 § 1 k.p.c. Sąd może dopuścić dowód z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki.

Linia orzecznicza w kwestii możliwości wykorzystania dowodu z nagrań jest rozbieżna. W wyroku z 6 lipca 1999 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, iż „gromadzenie materiału dowodowego w procesie i prezentowanie go przez strony nie powinno odbywać się z naruszeniem zasad współżycia społecznego”. Sąd Apelacyjny przyjął, że podsłuchiwanie i nagrywanie rozmów, których celem jest obrona strony w postępowaniu rozwodowym, nie jest okolicznością wyłączającą bezprawność działania.

Odmienne stanowisko przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 2003 roku, w sprawie o sygn. akt IV CKN 94/01. Podkreślił, iż „nie ma zasadniczych powodów do całkowitej dyskwalifikacji kwestionowanego (…) dowodu z nagrań rozmów telefonicznych, nawet jeżeli nagrań tych dokonywano bez wiedzy jednego z rozmówców.”

Sąd Najwyższy odniósł się do powyższej kwestii także w wyroku z dnia 30 stycznia 2014 r., w sprawie o sygn. akt IV CSK 257/13 i wyraził pogląd, że zasadą niedopuszczalności przeprowadzania dowodów nielegalnych nie są objęte dowody w postaci nagrań dokonanych przez osoby występujące w charakterze stron, ponieważ będąc uczestnikami procesu nie naruszają przepisów chroniących tajemnicę wyrażoną w art. 49 Konstytucji RP, a brak bezprawności naruszenia innych dóbr osobistych wynika z realizacji prawa do sądu.

Analiza aktualnego orzecznictwa wskazuje na stopniowe odejście od krytycznych poglądów ukazujących dowód z nagrań stron, jako dowód naruszający zasady współżycia społecznego. Coraz częściej dowód ten zostaje uwzględniony i przeprowadzony przez Sąd. Strony powinny mieć jednak na uwadze przede wszystkim okoliczności konkretnej sprawy i potencjalne wątpliwości Sądu, co do określenia wiarygodności dowodu oraz przypisania mu określonej rangi – ważności.

Osoba bliska świadkiem w sprawie?

Istotnymi dowodami w postępowaniu rozwodowym są dowody z zeznań świadków. Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera hierarchii ważności środków dowodowych. Przepisy nie określają zatem, jaką moc dowodową prezentuje konkretny świadek. Fakt, iż świadkiem jest osoba najbliższa nie jest równoznaczny z brakiem wiarygodności jego zeznań. Nie ma zatem przeciwwskazać, by powoływać osobę bliską na konkretne okoliczności istotne w sprawie.

Apl. Adw. Dominika Kolosek
Prawnik Aleksandra Kalkowska

Robert Ofiara Kancelaria Adwokacka